Bir ürünün satılması için fonksiyonu kadar dış görünüşüde önemlidir. Yapılan araştırmalar tüketicinin satınalma kararını, duyguların, estetik beğenilerin ihtiyaç kadar etkilediğini hatta bazan ihtiyacı bile aştığını ortaya koymuştur.  Ürünün dış görünüşünün bu kadar önemli olması karşısında üreticiler hemen her gün yeni tasarlamalar yapmak durumundadırlar. Özellikle moda kavramı, estetik tasarıların çok çabuk tüketilmesine bu yüzden yeni tasarımların rakiplerden önce piyasaya sürülmesine olan ihtiyacı arttırmıştır.  Eğer böylesi tasarımlar korunmazsa hemen taklit edilecek  ve beklenen ekonomik katkı elde edilemeyecektir. Üstelik tasarımların taklidi son derece kolay ve hızlıdır.

Kanun koyucu bu ihtiyacı gözeterek ürünlerin dış görünüşlerinin korunmasına yönelik bir yasa çıkarmıştır. Halen kararname olmasına karşılık bu düzenleme her türlü taklidi ortadan kaldırmaya yetecek düzeydedir. 554 sayılı bu kararnameye göre endüstriyel tasarım;  “bir ürünün tümü, veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya  özelliklerinin oluşturduğu bütünü”  ifade etmektedir.  Yani bu anlatımı kısa ve anlaşılır düzeye getirecek olursak; bir ürünün dış görünüşünde yapılacak her türlü yenilik, her türlü tasarlama koruma altında olacaktır.

Bir tasarımın korunabilmesi için iki ön şart bulunmaktadır. Birincisi tasarımın yeni olması, ikincisi “ayırdedici” olmasıdır.  Bir tasarımın yeni sayılabilmesi için son bir yıl içinde  ve dünyada ilk defa üretilmiş olması gerekir.  Avrupa kataloglarından görerek Türkiye’de tasarım tescili yaptırmak yenilik yönünden sıkıntı yaratacaktır. Ürün bir yıldan önce Avrupada kamuya sunulmuşsa bu ürünü Türkiye’de ilk ben yaptım demenin pek bir yararı yoktur. Böylesi tasarımlar dava edilerek her zaman iptal edilebilir. Tasarımın yeni olması olmazsa olmaz bir ön şarttır.

Bir tasarımın “Ayırdedici” sayılabilmesi içinde benzerleriyle karşılaştırıldığında bilgilenmiş kullanıcı açısından belirgin bir farklılık bulunması gerekir. Bahsi geçen belirgin farklılık, tasarımlar karşılaştırıldığında farklı yönlerin ortak yönlerden daha fazla bulunması gerektiği anlamındadır. Üreticiler bu farklılığı çok sınırlı olarak düşünmektedirler. Yaygın bir kanıya göre 7 farklı yön bulunmasının ortaya yeni bir tasarım ortaya çıkardığıdır. Böyle bir bilgi yanlıştır. Tasarımların bilinçli tüketciyi yanıltmaması gerekir. Bu yönüyle düşünülecek olursa, her olayın, her tasarımın özgün bir tarafı olduğu bazen bir ürünün %50 sini değiştirseniz bile yinede “ayırdedici” hale gelmeyeceği, bazen %1 lik bir değişikliğin ürünün dizaynını olduğu gibi değiştireceği açıktır.  Bu nedenle yapılan tasarımların ne ölçüde farklı hale geldiği merak ediliyorsa bir uzman görüşüne başvurmak yararlı olacaktır.

Tasarımları tescil edilmesi son derece kolaydır. Ürünün tofoğrafının çekilerek Türk Patent Enstitüsüne gönderilmesi yeterlidir. Birden çok tasarımı bir tek müracaatla göndermek mümkündür. Hatta böyle göndermek dahada avantajlıdır. Çünkü bu durumda hem enstitünün harç bedeleri hemde patent bürolarının hizmet bedelleri düşmektedir.

Tasarımın taklit edilmesi marka ve patentte olduğu gibi hapis cezasını, işyeri kapatma cezasını gerektirir.  Ayrıca kazanç kayıplarının ödettirilmesi şeklinde işleyen tazminatları gerektirir.

Tasarımların koruması 5 yıl olup, istenilirse müracaatla 25 yıla kadar uzatılabilir. Tasarım koruması sadece ürünün dış görünüşüne ilişkin olup, ürünün çalışmasıyla fonksiyonuyla, sistemiyle bir ilgisi yoktur. Bu yönde bir koruma istenirse patent veya faydalı model belgesi almak gerekir.  Faydalı modelle veya patentle korunacak bir şey tasarımla yada tasarımla korunacak bir şey patentle veya faydalı modelle korunamaz. Fakat bir ürüne aynı anda sistemini korumak için patent veya faydalı model, dış görünüşünü korumak içinde tasarım belgesi almak mümkündür.

Tekrar  görüşmek dileğiyle...

Av.Birant ESİNOĞLU