Franchising kelimesi İngilizce’de “imtiyaz,hak” “özel satış hakkı” olarak ifade edilmektedir.Franchising, modern tüketim toplumunun yarattığı yeni bir uygulama olmakla birlikte esasen öteden beri ticari hayatta var olan bir çok uygulamanın biraraya getirilmesi ve yeniden organize edilmesinden ibarettir. Biraraya getirilen ve yeniden organize edilen uygulamalar; kiralama, kullanma hakları, tek satıcılık hakkı, acentelik, sınai hakların ticari alanda kullanılması vb. gibi. Franchising uygulamaları ticari hayatta bulunan bu örneklerin bir karışımı ve yeniden eklemlenmesi gibidir.

                        Franchising uygulamaları ilk önce ABD’de ortaya çıkmış olup, ilk uygulaması şirket adının ve  markanın kullanılmasına izin vermek, satış hakkı verilen tacirlerin kendilerini şirketin bir parçası gibi göstermek imtiyazının tannınması şeklindeydi.

                        Rekabete dayalı modern tüketim toplumu tüketicilere klasik yöntemlerle satış yapma imkanını ortadan kaldırınca Franchising, üretim, pazarlama, dağıtım sisitemlerini kapsayan, bunları kontrol edip aralarında uyum ve işbirliği sağlayan, küçük girişimciliği personel yönetimi, finansman ve pazar konusunda güvenceye alarak satışların geniş kitlelere  ulaşmasını sağlayan yeni bir sistem olarak geliştirilmiştir.

                        Bu yeni sistemde franchise veren franchise alanın işletmesinin kurulumu, işletilmesi, yönetimi, pazarlamasıyla ilgili iğneden ipliğe kadar her ayrıntıyı düzenleyen bir edim paketi getirmektedir. Bu yönüyle franchising sözleşmeleri tek bir mal veya mal gruplarını değil işletmenin tüm faaliyetlerini kapsamaktadır. Asıl franchising bu olup işletme franchisingi olarak adlandırılır.

                        Franchising sözleşmeleri mutlaka yazılı olarak yapılması gereken, markannın ve diğer gayrı maddi hakların inhisari olmayan lisansı özelliğinide taşıdığından hukukumuzda karma sözleşmeler adıyla bilinen sözleşme tipine girer. Genelde franchising sözleşmeleri franchise veren tarafından hazırlanan, franchise alanın hazırlanmasına katılmadığı hazır sözleşmelerdir. Sözleşmede  Franchise verenin geliştirdiği işletme organizasyonu, satış oraganizasyonu ve diğer tüm unsurlar garanti altına alınır. Franchise alanlar sistem kurucusunun sanki bir şubesiymiş gibi faaliyet gösterirler. Franchise sözleşmeleri sürekli bir borç yükümlülüğü yaratır. Fakat franchising alan kendi nam ve hesabına çalışan bağımsız bir işletmecidir. Bu özelliği itibariyle acente, bayi, komisyoncu gibi diğer ticari ilişkilerden farklı özellik gösterirler. Franchise alan malların yada hizmetin satış hakkını elde ettiği gibi gayrı maddi mallar olan marka, patent gibi imtiyazlardanda yararlanırlar. Bunun karşılığında sistem kurucusuna, franchising verene sürekli bir borç ve bağımlılık ilişkisine girerler.

                        Franchise sözleşmesi her iki taraf içinde yeni bir durum yaratır ve sıkı bir işbirliğine yol açar. Aralarında imaj birliği, sistem birliği, ortak pazarlama, rekabet birliği ve  idari yapılanma ilişkisi ortaya çıkarır. Öyle bir birliktirki mal yada hizmet aynı koşullarda, aynı fiyatlarla satılır.  

                        Bu yönüyle pazara yeni girmek isteyen girişimci bir tanınmış markanın imtiyazından, daha önce iyi sonuçlar vermiş organizasyonundan yararlanarak bir Pazar garantisi elde etmektedir. Her yıl kurulan 100 işletmenin 50’sinin 5 yıla kalmadan battığı gözönüne alınacak olursa bu hiçde azımsanacak bir garanti değildir. Diğer yandan sistem kurucusu yani hakkı verende mallarını yada hizmetini yüksek maliyete yol açan pazarlama organizasyonuna gerek olmadan sattığı, ayrıca markasını lisans bedeli ile kullandırdığı için kazançlıdır.

                        Son olarak franchise çeşitleri üzerine birkaç şey söylemekte yarar var. Franchise sözleşmeleri konusuna göre ürün franchisingi, hizmet franchisingi ve üretim franchisingi olarak üçe ayrılır. Sözleşme konusu belirli malların tüketiciye ulaştırılması olduğu hallerde ürün, konunun standartlaşmış hizmetlerin sunumu olduğu hallerde hizmet, konunun franchise alanın franchise sistemine yada paketine göre bazı hammaddeleri üreterek veya işleyerek hazırlayıp satması halinde üretim franchisinginden sözetmek mümkündür.

Av.Birant ESİNOĞLU This e-mail address is being protected from spam bots, you need JavaScript enabled to view it