Halk arasında korunması düşünülen tüm sınai haklar kısaca “Patent” olarak telakki edilmektedir. Oysa “Patent” denilen bu kavramın altında bir çok sınai hak türü bulunmaktadır. Bunları tek tek sayacak olursak şunları zikredebiliriz:  Markalar, Endüstriyel tasarımlar, patentler, faydalı modeller, Coğrafi işaretler, Endüstriyel devrelerin topoğrafyaları vb. Görüldüğü gibi birçok kişinin “patent” olarak ifade ettiği şey aslında gerçekten bir “patente” karşılık gelmeyebilir. Bu nedenle işin uzmanı olarak bir patent tarifi yapmak çok yararlı olacaktır.

“Patentçi” olarak bizim  patent’ten anladığımız,;   yeni olan, sanayiye uygulanabilen, teknolojinin bilinen sınırlarını aşan buluşların tescil edlilerek korunmasıdır. Bunun dışındaki tesciller kendi adıyla anılırlar. Yani bir isim tescili ise marka, bir ürünün dış görünüşü ise tasarım olarak vs.  Patent dediğimiz kavramın en önemli özelliği, yeni olması ve teknolojinin bilinen sınırlarını aşmasıdır.  “Teknolojinin bilinen sınırı” , patentin orijinal, daha önce rastlanmamış, bir teknolojik problemi hiç bilinmedik şekilde çözen bir buluşa karşılık gelmektedir. Yani televizyon gibi, elektrik gibi vs. Hal böyle olunca patent altına alınacak buluşlar her allahın günü rastlanacak buluşlar değildir. Oysa işyerlerimizde hemen hergün küçük çaplı iyileştirmeler yapılmaktadır.  Bazan öteden beri kullandığımız bir makinaya küçük bir parça eklenmekte ve böylece daha rantabl çalışmaktadır. Makine öteden beri kullanıldığı için buna orijinal bir buluş diyemeyiz. Yani buluş “teknolojinin bilinen sınırlarını” aşmamıştır. Ama ortada kendi çapında bir buluşda yok değildir. O halde bu buluşlar ne olacaktır? Bu buluşlar korunmayacakmıdır?

Kanun koyucu bu tür “küçük buluşların” da korunması gerektiğine karar vermiş ve faydalı model kavramını geliştirmiştir. Buna göre yeni olan, sanayiye uygulanabilen teknolojinin bilinen sınırlarını aşmayan genellikle küçük üreticilerimizin, son dönemdeki moda deyimi ile KOBİ’lerin geliştirdiği küçük buluşlarda Türk Patent Enstitüsünde tescil edilerek korunma altına alınabilmektedir. Faydalı model olarak adlandırılan bu buluşların koruma süresi 10 yıldır. Patentin koruma süresi 20 yıl olduğuna göre bunlara daha az süre tanınmıştır. Fakat yeni bir ürün geliştiren küçük üreticimiz için bu süre hiçde az değildir. Böyle bir buluşla 10 yılda oldukça ciddi bir mesafe almak mümkündür. 

Faydalı modellerin koruma şemsiyesi, patentlerden, diğer sınai haklardan farklı değildir. Faydalı modellerde de bir taklit olduğunda hapis, tazminat vb. gibi yaptırımlar uygulanabilmektedir. 

Fabrikasında, atölyesinde bir ürün geliştiren küçük üreticilerimizin bunları hemen tescil etmelerinde yarar vardır. Çünkü bir buluşun  üzerinden bir yıllık süre geçince artık korunmayıp anonim hale gelmektedir. Tüm ülkede tekel hakkı veren böyle bir imkandan faydalanmamak pek akıllıca bir davranış olmayacaktır.

Faydalı modelle tescil ettiğimiz şey ürünün bir fonksiyonudur. Yani onun çalışma sistemi, orataya çıkardığı yarardır. Bu zaman zaman ve çoğu kez ürünlerin dış görünüşlerinin tescili anlamına gelen tasarımlarla karıştırılmaktadır. Bu ikisi son derece farklı şeylerdir. Birisinin yani faydalı modellerin ürünü dış görünüşüyle, tasarımında ürünün çalışmasıyla yani fonksiyonu ile hiçbir alakası yoktur.

Haftaya buluşmak dileği ile...                                   

Av.Birant ESİNOĞLU