“Küresel ekonomi” dendiği zaman bunun en önemli tezahürünün mal ve hizmetlerin serbest dolaşımını sağlamak olduğu herkes tarafından bilinen bir olgu. Mal ve sermaye ihraç eden ülkelerle, çokuluslu şirketler bunu geçekleştirmek için yoğun bir faaliyet içindeler. Gelinen son noktada mal ve hizmetlerin serbest dolaşımına karşı olan birkaç siyasi akım dışında hemen hiçkimse kalmamış durumda. Yapılan uluslar arası anlaşmalarla serbest ticaretin önündeki ufak tefek, son engellerde kaldırılmaya çalışılıyor.

                        Bu anlaşmaların en önemlisi Dünya Ticaret Örgütünü kuran anlaşma. Bu anlaşmanın özü; yukarıda belirttiğim serbestliği sağlamak. Bu anlaşmadan sonra mal ve hizmet dolaşımının gümrük tarifeleri ile önlenmesi imkanı hemen hemen ortadan kalkmıştır. Geçen yüzyılda gümrük tarifeleri ile yürütülen korumacılık, bu ve buna benzer analaşmalarla tümüyle ortadan kalkmış olacak. Özellikle Çin’in 2005 yılında bu örgüte üye olmasından sonra  dünyanın ekonomi açısından önemli tüm aktörleri bu sistem içinde yer almış olacak.

                        Bir yandan bu faaliyet yoğun olarak devam ederken öte yandan korumacılığı devam ettirme çabaları da sürüyor. Artık korumacılık gümrük tarifeleriyle değil, yazının başında belirttiğim “tarife dışı engellerle” yürütülüyor. Tarife dışı engelin ne olduğunu belirlemek için ithal mallara getirilen gümrük vergisi harici şartların ne olduğuna bakmak gerekiyor. Konunun tam olarak anlaşılması için  Türkiye’den bir örnek vermek istiyorum. Eğer siz  dışardan bir otomobil ithal etmek isterseniz 50 ilde servis istasyonu bulundurmak zorundasınız. Üstelik bunu 3.kişilerle anlaşarak yapma olanağınızda yok. Çünkü bu istasyonların tapularının size ait olması gerek. Bu sadece bir örnek. Avrupa’da bir çok ülke bunun dışında şartlarda koyuyor. Örneğin ithal edilecek araçlarda 2 firen stop lambası yeterli sayılmayıp 3 olması isteniyor vs.

                        Keza diğer mallar için getirilen E, CE vb. gibi mallarda bulunması istenen zorunluluklar, esasen tarife dışı engelleri oluşturuyor. Tarife dışı engelin görünüşte çok önemli bir gerekçesi var: tüketiciyi korumak. İstenen koşullar bunu gerçekleştirmeye yarıyor yaramasına, fakat mal ve hizmetin üretim maliyetini arttırdığı için rekabet şansını azaltıyor. Bizim gibi hem teknoloji hemde sermaye açısından yoksul ülkelerin rekabet şansı oldukça düşmüş oluyor. Bu durum öylesine ileri noktalara varıyor ki insan gümrük taifelerini arar hale gelebiliyor. Örneğin İran deri alanında oldukça iyi durumda olan bir ülke. Ama İran’da ki deri işleme tesislerinin atık işleme üniteleri olmadığı için Avrupa’ya ve Türkiye’ye mal satmaları mümkün değil. İran,  “benim ülkemde çöpü nereye attığım seni ne ilgilendirir biz onları çöle atıyoruz kimseye zararı yok”  diyemiyor. Görünüşteki gerekçe oldukça etkili; tüketiciyi ve çevreyi korumak. Fakat asıl amacın o ülke mallarının daha pahalıya mal edilmesini sağlamak ve rekabet şansını azaltmak olduğu ayan beyan belli.

                        Bu yüzden Dünya’da ticaret serbest oldu ben malımı her yere satarım diye düşünmemek, “tarife dışı engellere” dikkat etmek gerek. Bu bakımdan ISO ve CE belgelendirmeleri özellikle önem taşıyor. 21 kalem malda CE belgesi ve bir çoğunda ISO belgesi olmayan malların Avrupa’ya satılması mümkün değil. Yakın zamanda Türkiye’de birçok üretici bu yüzden mallarını gümrükten geri almak zorunda kaldı.

                        Ticarette ki serbestlik arttıkça tarife dışı engellerinde buna paralel olarak artacağını düşünerek üreticilerimizin şimdiden tedbirlerini almalarını, ithalat ve ihracat için getirilen şarları çok iyi öğrenmelerini önemle salık vermek isterim.

                        Haftaya buluşmak dileğiyle...                         

                        Av.Birant Esinoğlu